De provincie Groningen heeft de monumentale boerderij Schelligheheert bij Groot Wetsinge en Sauwerd niet gegund aan de stichting die er zes jaar aan werkte. De grond ging naar een andere, commerciële partij. Wat rest is een petitie van oud-bestuurslid Roel Assies die niet zozeer om terugdraaien vraagt, als wel om één ding: even pauze en uitleggen. Na alle commotie is dat de meest praktische eis die op tafel ligt. En een stichting die zich al zes jaar de sokken van het lijf loopt om van Schelligheheert een succesvol burgerinitiatief te maken, heeft dat wel verdiend.
Geïnteresseerd? Teken dan hier de petitie!
Schelligheheert is geen gewoon boerderijtje. Het is een monumentale boerderij uit 1533 op een bescheiden wierde aan de Provincialeweg tussen Winsum en Groningen, met tientallen hectares vruchtbare kleigrond eromheen. Het complex kwam in handen van de provincie via de uitkoopregeling rond de 380 kV-hoogspanningsverbinding van TenneT door het cultuurlandschap bij Wetsinge en Sauwerd.
Die lijn riep verzet op, maar versterkte ook de overtuiging dat natuurcompensatie meer moest opleveren dan een strookje groen. Bewoners ontwikkelden daarom samen met Landschapsbeheer Groningen een dorpsvisie rond identiteit, ruimtelijke kwaliteit, natuur en recreatie. Daaruit groeide Stichting Landgoed Schelligheheert, opgericht op 27 januari 2023, met plannen voor voedselproductie die in balans met de natuur is, verbinding van weidevogelclusters, uitgesteld maaien, plas-dras, een wandelpad door het gebied en overloopparkeerruimte voor de kerk van Klein Wetsinge.
De stichting werkt samen met Stichting Roemte, Herenboeren Groningen en Vakland Het Hogeland. De inzet: een landschap voor en door bewoners, als eerste stapsteen in de gebiedsontwikkeling van het Reitdiepdal.
Transparante selectie
In de eerste jaren werd het plan samen met de provincie en de provinciale Landschapswerkplaats uitgewerkt in een landschapsplan waarin Schelligheheert een centrale rol kreeg. Die werkwijze werd gaandeweg verlaten, volgens de initiatiefnemers vanwege provinciale zorgen over staatssteun. Vanaf 2023 verschoof het proces naar een openbare verkoopprocedure, waarbij de provincie zich baseerde op het Didam-arrest — de uitspraak die overheden verplicht tot transparante, objectieve selectie bij verkoop van grond.
In die procedure gold een verdeling van 80 procent kwaliteit en 20 procent prijs. Voor de stichting was dat het bewijs dat maatschappelijke waarde serieus zou meetellen. Samen met Herenboeren en verzekeraar a.s.r. werd een bod uitgebracht.
Maar toen kwam 1 oktober 2026. Op die dag ontvingen de initiatiefnemers van uitbesteder Prolander een korte mededeling: een andere bieder was geselecteerd. Uit de ontvangen toelichting ontstond bij hen het beeld dat het financiële bod de doorslag had gegeven. Volgens Dorpsbelangen Sauwerd en Wetsinge heeft de winnende partij inderdaad een substantieel hoger bod neergelegd. Wie de nieuwe eigenaar is, is nog niet openbaar; de koper moet zich wel houden aan voorwaarden voor landschapsbehoud (de historische sloten) en er zou nog steeds een wandelpad (ommetje) door het gebied moeten komen — zij het dat onduidelijk is hoe dat nu geborgd wordt. Het streven naar kleinschalige burgerlandbouw van Herenboeren vervalt in elk geval.
De stichting reageerde ontstemd. Op 14 oktober wijdde het Dagblad van het Noorden een artikel aan de kwestie, en op 22 oktober schreef de stichting een brief aan alle fracties in Provinciale Staten.
‘Is dit een wedstrijd waarin kapitaalkracht toch de doorslag geeft’?
Petitie wil pauze en herbeoordeling
Op 11 oktober startte Roel Assies — initiatiefnemer van het eerste uur, en volgens de stichting inmiddels ex-bestuurslid — op persoonlijke titel een petitie onder de titel ‘Provinciale Staten van Groningen: geef Schelligheheert een eerlijke herbeoordeling.’ De petitie is inmiddels ruim 300 keer ondertekend.
De kern van zijn betoog is procedureel, niet sentimenteel. Assies vraagt zich af wat die 80 procent kwaliteit werkelijk waard was. ‘Als verschillende bieders daarmee dezelfde kwaliteitsscore konden behalen, kon de prijs alsnog beslissend worden. Dan zegt de aangekondigde verhouding van 80 procent kwaliteit en 20 procent prijs weinig over de werkelijke kansen van een maatschappelijk initiatief.’
Of, scherper geformuleerd in zijn brief: heeft de provincie een procedure ingericht waarin maatschappelijke meerwaarde daadwerkelijk het verschil kon maken, of is een maatschappelijk initiatief uiteindelijk beoordeeld ‘in een wedstrijd waarin kapitaalkracht de doorslag gaf’?
Hij wijst ook op de juridische drempel. Er resteerde volgens de berichtgeving een zeer korte termijn om een kort geding aan te spannen — voor een maatschappelijke stichting een zware financiële en organisatorische opgave. Zijn punt: fundamentele vragen over provinciaal handelen mogen niet afhankelijk zijn van de vraag of bewoners op stel en sprong een advocaat kunnen betalen
Vijf punten, een kern
De petitie vraagt Provinciale Staten vijf dingen:
1. De verkoopprocedure met spoed bespreken en inzichtelijk maken hoe maatschappelijke kwaliteit tegenover prijs is beoordeeld.
2. Transparantie over de besluitvorming: criteria, puntentoekenning en de weging van maatschappelijke meerwaarde.
3. Onderzoeken hoe de oorspronkelijke ambities voor landbouw, natuur, landschap en bewonersbetrokkenheid bij de geselecteerde bieder geborgd zijn — en hoe naleving wordt gecontroleerd.
4. De provinciale betrokkenheid sinds 2020 reconstrueren, inclusief de verwachtingen die zijn gewekt.
5. De verdere verkoop, voor zover mogelijk, aanhouden totdat deze vragen zorgvuldig en openbaar zijn beantwoord.
Dat vijfde punt is het eigenlijke hart van de petitie. De eerste vier zijn vragen; de vijfde is het verzoek om tijd. Niet om de klok terug te draaien, niet om de geselecteerde bieder weg te sturen, maar om de verkoop pas af te ronden als er politieke verantwoording ligt.
‘We blijven strijdbaar.’
Onafhankelijk onderzoek
Wie de stukken leest, ziet dat de stichting niet alleen haar verlies betreurt maar ook een concreet verwijt maakt. Volgens Moerman waren de verkoopvoorwaarden vooral gericht op beperkte ingrepen in het landschap — het graven van sloten, de aanleg van voetpaden. Eisen op het gebied van duurzame landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie en betrokkenheid van de dorpsgemeenschap zouden nauwelijks een rol hebben gespeeld. Daardoor konden commerciële partijen de stichting relatief eenvoudig overbieden.
Dat is precies de mechaniek die Assies in zijn petitie beschrijft: als kwaliteit wordt teruggebracht tot het voldoen aan een set randvoorwaarden, dan kan iedere serieuze bieder diezelfde score halen — en beslist de prijs. De kritiek is daarmee niet dat de provincie de regels heeft overtreden, maar dat ze de regels zo heeft ingericht dat maatschappelijke waarde er niet in kon winnen.
De stichting formuleert het zelf zo: ‘Overheden stimuleren ons bewoners om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor onze leefomgeving. Maar heeft een bewonersinitiatief grond of gebouwen nodig, dan blijkt maatschappelijke waarde van ondergeschikt belang.’ Naast de petitie dringt ze aan op onafhankelijk onderzoek naar de manier waarop de provincie maatschappelijke initiatieven meeweegt bij de verkoop van vastgoed — inclusief de rol van Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en de ambtelijke organisatie.
Ten tijde van het artikel van 14 oktober had de provincie nog niet gereageerd; de ChristenUnie had wel vragen gesteld. Sindsdien zijn er brieven aan de fracties gestuurd en is de petitie verder gegroeid. De kwestie is daarmee van een dorpsinitiatief verschoven naar een dossier op het bord van Provinciale Staten, waar de controlerende rol precies ligt waar de petitie hem zoekt.
Pauze: graag
Na twee maanden van brieven, krantenartikelen, dorpsberichten en honderden handtekeningen is vooral de verstandhouding beschadigd. De provincie heeft een rechtmatig besluit genomen; de stichting heeft het hare verloren. Doorgaan op de automatische piloot levert een voldongen feit op waar niemand meer iets aan kan uitleggen — en een dorpsgemeenschap die het vertrouwen in de uitnodiging tot participatie kwijt is.
Een pauze kost de provincie weinig en levert veel op. De notariële levering schuift op, maar de grond wordt er niet minder van. Wat er wel kan gebeuren: Provinciale Staten krijgen de beoordelingsmatrix te zien, Gedeputeerde Staten geven een openbare reactie, en de borging van landschap en wandelpad bij de nieuwe eigenaar wordt op papier gezet en controleerbaar gemaakt. Zelfs als de uitkomst daarna dezelfde blijft — en dat is goed mogelijk — is de beslissing dan gedragen door een uitleg in plaats van door een mededeling.
En er is een praktisch argument dat de pauze meer is dan symboliek: veertig van de zestig hectare zijn nog niet verkocht. Alleen het deel waarop de plannen waren gericht ging weg — en juist daar ziet Moerman nog kansen, ook zonder de boerderij zelf: ‘Er zijn dus nog mogelijkheden om daar iets moois te realiseren.’ Wie de verkoop van de resterende grond even stillegt, kan de gunningsvoorwaarden voor dát deel aanscherpen op precies de punten die nu ontbraken — duurzame landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie, dorpsbetrokkenheid — en zo bewijzen dat de 80 procent kwaliteit geen dode letter was. De pauze is daarmee niet alleen een gebaar naar de verliezers, maar een correctie op de procedure voor de volgende ronde.
Assies formuleert het zelf als een kwestie van wederkerigheid: ‘Bewonersparticipatie schept verantwoordelijkheid. Wie bewoners jarenlang laat meewerken aan een maatschappelijke toekomst voor hun omgeving, moet kunnen uitleggen hoe die inzet in de uiteindelijke beslissing heeft meegewogen.’
Daar komt bij dat de kwestie groter is dan één boerderij. De provincie draagt bewonersparticipatie, gebiedsontwikkeling en samenwerking aan maatschappelijke opgaven actief uit. Als een initiatief dat zes jaar lang met steun en instemming van de provincie is opgebouwd, uiteindelijk beslist wordt op financiële slagkracht, dan is dat signaal navolgbaar voor elke volgende bewonersgroep in Groningen. Een korte pauze met openbare verantwoording is het goedkoopste middel om te voorkomen dat die les blijft hangen — en om te voorkomen dat 80.000 euro gemeenschapsgeld en zes jaar vrijwilligerswerk definitief worden afgeschreven als leergeld.
Assies werkt naar eigen zeggen aan een rapport over het verloop van het proces, met aanbevelingen om maatschappelijke initiatieven daadwerkelijk een kans te geven. Dat rapport komt er hoe dan ook. De vraag die de petitie op tafel legt, is of de verkoop erop kan wachten.
Wat nog niet is, kan komen
De identiteit van de nieuwe eigenaar, de koopsom en de exacte beoordeling per criterium zijn niet openbaar; het beeld dat de prijs beslissend was, berust tot nu toe op de toelichting die de initiatiefnemers zelf van Prolander ontvingen en op de lezing van Dorpsbelangen Sauwerd en Wetsinge dat er ‘substantieel hoger’ is geboden. Dat de stichting haar bod marktconform noemt, is haar eigen weergave; de provincie heeft dat niet bevestigd.
Veel onduidelijkheid dus, maar belangrijker is de vraag: hoe nu verder? Wat als er inderdaad een pauzeknop wordt ingedrukt? ‘Dan kunnen we onderzoeken wat er is gebeurd en wat we nog kunnen doen’, zegt Assies. ‘Er is nog veel land niet verkocht, waar we ook met onze plannen terechtkunnen.’ Maar het belangrijkste: aantonen dat zo’n gebied niet alleen een economische waarde vertegenwoordigd, maar ook een maatschappelijke, sociale en ecologische. ‘Dit gebied moet je samen met het onderwijs, met ondernemers en met bewoners inrichten. Vandaar dat we dit ook onder de vlag van de Gebiedscoöperatie het Hogeland willen hangen: leren van het landschap. En daarvan zouden andere regio’s ook kunnen leren.’
Gevoel daarbij: ‘We blijven strijdbaar.’
Geïnteresseerd? Teken dan hier de petitie!
