De Vrijwilligersacademie Het Hogeland breidt haar aanbod uit met een bijzonder relevante nieuwe cursus, getiteld ‘De gekleurde bril’. In samenwerking met Waard, het kenniscentrum voor inclusie in Groningen, gaan vrijwilligers aan de slag met een onderwerp dat ons allemaal raakt, maar waar we vaak niet bij stilstaan: vooroordelen. We spraken met Eko Doedel, project- en educatiemedewerker van Waard, over de kracht van deze workshop.
Vooroordelen vormen een onzichtbaar deel van ons dagelijks leven. Ze beïnvloeden hoe we naar anderen kijken, hoe we communiceren en hoe we de wereld begrijpen. Met de workshop ‘De gekleurde bril’ wil de Vrijwilligersacademie Het Hogeland vrijwilligers helpen om dit onbewuste proces een plek te geven en de impact ervan te begrijpen.
De workshop zal geen droog hoorcollege vol theorie worden, maar een interactieve en speelse sessie van ruwweg anderhalf uur. Deelnemers worden direct geconfronteerd met hun eigen blik op de wereld via een praktische oefening. Ze krijgen tien foto’s en tien beschrijvingen voorgelegd – variërend van een leraar of politieagent tot een terrorist of een transgender persoon – en moeten deze aan elkaar koppelen
Het doel is om de deelnemers te laten zien hoe hun eigen vooroordelen bepalen welke beschrijving bij welke foto past. ‘Op basis van hun vooroordelen moeten ze eigenlijk proberen, zo goed mogelijk, beschrijvingen bij de foto’s te leggen,’ legt Eko Doedel uit.
Hokjesdenken
Het proces achter vooroordelen is vaak biologisch en efficiënt, maar kan in de praktijk schadelijk zijn. Volgens Doedel is het menselijk brein simpelweg geprogrammeerd om snel te kunnen schakelen door informatie te categoriseren. ‘We denken in hokjes, puur omdat dat efficiënt is en omdat, nou, dan kan je snel schakelen,’ vertelt hij.
Dit gebeurt vaak zonder dat we het zelf doorhebben. Doedel trekt een interessante vergelijking met andere automatische lichaamsfuncties: ‘Vooroordelen en oordelen, dat doen we zo onbewust… als dat we doen met bijvoorbeeld slikken of ademhalen of knipperen’. Door de workshop wordt dit onbewuste proces juist heel bewust gemaakt.
Het onderwerp kan zwaar aanvoelen, en dat is ook niet de bedoeling. De workshop is niet ontworpen als een ‘op de vinger tikkende’ sessie, maar als een moment van zelfreflectie. De ervaringen laten zien dat de sfeer gedurende de workshop vaak omslaat.
‘Het begint vaak een beetje ongemakkelijk… maar gaandeweg komt er ook een stukje humor juist naar voren,’ aldus Doedel. Juist de verwondering over hoe verschillend mensen naar dezelfde persoon kunnen kijken, zorgt voor waardevolle gesprekken. ‘Hoe kan het dat ik denk dat deze mevrouw een juf is en jij denkt dat ze een terrorist is? Hoe kunnen wij zo ver uit elkaar liggen?’.
Olievlekmodel
De workshop heeft een groter doel dan alleen individuele bewustwording. Waard en de Vrijwilligersacademie streven naar een effect dat verder reikt dan de groep deelnemers alleen. Doedel noemt hiervoor het ‘olievlekmodel’: de opgedane kennis en het nieuwe bewustzijn moeten zich verspreiden van het individu naar de rest van de omgeving.
Of het nu gaat om een sportvereniging of een andere vrijwilligersorganisatie; het doel is dat vrijwilligers de tools krijgen om vooroordelen bespreekbaar te maken en samen te werken in een diverse samenleving. Zo wordt ‘De gekleurde bril’ niet alleen een les in kijken, maar vooral een les in verbinden.
Belangrijkste leerpunten voor vrijwilligers
-
Bewustwording van het onbewuste: Het belangrijkste doel is om te begrijpen dat vooroordelen en oordelen vaak een automatisch, onbewust proces zijn. Je leert dat dit proces vergelijkbaar is met biologische functies zoals ademhalen of knipperen; het gebeurt zonder dat je er actief bij stilstaat.
-
Inzicht in ‘hokjesdenken’: Vrijwilligers leren begrijpen waarom we vooroordelen hebben. Het menselijk brein is geprogrammeerd om informatie snel te categoriseren (in hokjes te verdelen) om efficiënt te kunnen schakelen. De workshop laat zien dat dit mechanisme, hoewel nuttig voor de hersenen, in de praktijk tot verkeerde aannames leidt.
-
Herkennen van de eigen ‘filter’: Door de praktische oefening met foto’s en beschrijvingen worden deelnemers geconfronteerd met hun eigen ‘gekleurde bril’. Ze leren inzien dat hun eigen achtergrond, ervaringen en waarden bepalen hoe zij een persoon of situatie interpreteren.
-
Erkenning van verschillende perspectieven: De workshop laat de impact zien van subjectiviteit. Deelnemers ervaren dat twee mensen naar exact dezelfde foto kunnen kijken, maar er totaal verschillende verhalen bij verzinnen. Dit kweekt begrip voor het feit dat de waarheid van een ander anders kan zijn dan die van jezelf.
-
Handelingsperspectief en verspreiding (het olievlekmodel): Het leerpunt stopt niet bij de individuele vrijwilliger. Het doel is dat de vrijwilliger de tools krijgt om dit bewustzijn mee te nemen naar de praktijk, zodat vooroordelen binnen vrijwilligersorganisaties of sportverenigingen bespreekbaar worden en de inclusiviteit in de hele omgeving toeneemt.
Meer informatie over de cursus vind je hier.
